Paratiroid Hastalıkları ve Ameliyatı

Paratiroid bezleri, boyunda tiroid bezinin arka yüzüne komşu yerleşen, genellikle dört adet, pirinç tanesi büyüklüğünde küçük bezlerdir. Salgıladıkları parathormon (PTH) ile kandaki kalsiyum düzeyini ayarlarlar. Kalsiyum; kemikler, kaslar, sinirler ve böbrekler için önemli bir mineraldir.

Paratiroid bezlerinin fazla çalışmasına hiperparatiroidi denir. Bu durum çoğunlukla rutin kan tahlilinde kalsiyumun yüksek bulunmasıyla fark edilir. Bu sayfada paratiroid hastalıklarını, tanı yöntemlerini ve cerrahi tedaviyi özetledik.

Paratiroid hastalıkları nelerdir?

Primer hiperparatiroidi

Paratiroid bezlerinin kendisinden kaynaklanan aşırı hormon salgısıdır. En sık nedeni (yaklaşık %85) bezlerden birinde gelişen iyi huylu bir büyümedir (paratiroid adenomu). Daha az sıklıkla (yaklaşık %15) birden fazla bezin büyümesi (hiperplazi) söz konusudur.

Sekonder hiperparatiroidi

Başka bir hastalığa, en sık kronik böbrek yetmezliğine veya D vitamini eksikliğine bağlı olarak paratiroid bezlerinin fazla çalışmasıdır. Tedavisi öncelikle altta yatan nedene ve ilaçlara yöneliktir; bazı hastalarda cerrahi gerekebilir.

Paratiroid kanseri

Paratiroid kanseri nadir görülen bir hastalıktır. Genellikle kalsiyum ve PTH düzeylerinin belirgin yüksekliği ile kendini gösterebilir. Tedavisi cerrahidir. Konuyla ilgili Paratiroid Kanseri Hakkında Kısa Bilgilendirme videomuzu izleyebilirsiniz.

Belirtileri nelerdir?

Hiperparatiroidi birçok hastada belirgin bir şikâyete yol açmadan, tahlillerde tesadüfen saptanır. Şikâyet olduğunda şunlar görülebilir:

Böbrek taşı, sık idrara çıkma, susama
Kemik erimesi (osteoporoz), kemik ağrıları, kolay kırık
Halsizlik, çabuk yorulma, kas güçsüzlüğü
Unutkanlık, dikkat dağınıklığı, depresif ruh hali, uyku sorunları
Kabızlık, mide yanması, iştahsızlık

Tanı nasıl konur?

Kan tahlilleri: Kalsiyum, PTH, D vitamini, fosfor ve böbrek fonksiyon testleri birlikte değerlendirilir.
İdrar tahlili: Gerekli durumlarda 24 saatlik idrarda kalsiyum ölçülür.
Kemik yoğunluğu ölçümü ve böbrek taşı açısından görüntüleme yapılabilir.

Tanı kan tahlilleriyle konduktan sonra, ameliyat planlaması için büyümüş bezin yerini bulmaya yönelik görüntüleme yapılır:

Boyun ultrasonu (USG): Paratiroid bezlerini ve tiroid bezini birlikte değerlendirir; tiroidde nodül varsa aynı anda incelenir.
Paratiroid sintigrafisi (MIBI): Fazla çalışan bezin yerini göstermeye yardımcı olur.

Ne zaman ameliyat gerekir?

Primer hiperparatiroidinin kalıcı tedavisi, fazla çalışan bezin ameliyatla çıkarılmasıdır (paratiroidektomi). Şikâyeti olan hastalarda ve böbrek taşı, kemik erimesi gibi organ etkilenmesi bulunan hastalarda ameliyat önerilir. Şikâyeti olmayan hastalarda da şu durumlarda genellikle ameliyat önerilir:

50 yaşın altında olmak
Kalsiyum düzeyinin yüksek olması
Böbrek etkilenmesi (böbrek taşı veya böbrek fonksiyonlarında bozulma) saptanması
Kemik etkilenmesi (kemik erimesi, osteoporoz) saptanması

Ameliyat düşünülmeyen hastalarda düzenli kontrol ile takip yapılabilir.

Paratiroid ameliyatı nasıl yapılır?

Ameliyat genellikle genel anestezi altında, boynun ön tarafında yapılan bir kesiden gerçekleştirilir.

Uyguladığımız yöntem hedefe yönelik (minimal invaziv) paratiroid ameliyatıdır: Görüntülemelerde yeri belirlenen büyümüş bez, daha küçük bir kesiden çıkarılır. Ameliyatta şu yöntemlerden yararlanılır:

Ameliyat sırasında PTH ölçümü (perop/intraoperatif PTH): Bez çıkarıldıktan sonra hormon düzeyinin düşüp düşmediği ameliyat sırasında kontrol edilir.
Sinir monitörizasyonu: Ses telini hareket ettiren sinirler ameliyat boyunca izlenir.

Bezin yeri net gösterilemeyen veya birden fazla bezin büyüdüğü bazı hastalarda diğer paratiroid bezlerinin de değerlendirilmesi (iki taraflı boyun eksplorasyonu) gerekebilir. Sinir monitörizasyonu hakkında Guatr Ameliyatında Güncel Teknolojik Destek yazımızda bilgi bulabilirsiniz. Tiroid bezinde ameliyat gerektiren bir sorun varsa, iki ameliyat aynı seansta planlanabilir.

Ameliyat sonrası süreç

Hastalar çoğunlukla ameliyat günü ayağa kalkar ve beslenmeye başlar; hastanede kalış süresi genellikle 1 gündür.
Ameliyattan sonra kalsiyum düzeyi kan tahlilleriyle takip edilir. Kalsiyum geçici olarak düşebilir; el ve ayaklarda, dudak çevresinde karıncalanma olursa hekime haber verilmelidir. Gerekli görülen hastalarda kalsiyum ve D vitamini desteği verilir.
İşe dönüş genellikle 1 hafta sonra mümkündür.

Her cerrahi işlemde olduğu gibi bu ameliyatın da riskleri vardır: kanama, enfeksiyon, kalsiyum düşüklüğü, ses kısıklığı (ses teli sinirinin etkilenmesi), hastalığın sürmesi veya tekrarlaması ve anesteziye bağlı riskler bunlar arasındadır. Riskler ameliyat öncesinde sizinle ayrıntılı olarak konuşulur.

Sık Sorulan Sorular

Paratiroid ile tiroid aynı şey midir?

Hayır. Tiroid bezi metabolizmayı düzenleyen tiroid hormonlarını salgılar; paratiroid bezleri ise tiroidin arkasında yer alan ayrı küçük bezlerdir ve kalsiyum düzeyini ayarlar. Yakın komşu oldukları için ameliyatları aynı bölgede yapılır. Tiroid hastalıkları için Guatr sayfamıza bakabilirsiniz.

Kalsiyum yüksekliği her zaman paratiroid hastalığı mıdır?

Hayır. Kalsiyum yüksekliğinin başka nedenleri de vardır. Kalsiyumla birlikte PTH düzeyinin ölçülmesi, nedenin paratiroid bezlerinden kaynaklanıp kaynaklanmadığının anlaşılmasına yardımcı olur.

Paratiroid adenomu kanser midir?

Paratiroid adenomu iyi huylu bir büyümedir. Paratiroid kanseri ise nadir görülen ayrı bir hastalıktır. Ayrımda kan tahlilleri, görüntüleme ve ameliyat sonrası patoloji incelemesi birlikte değerlendirilir.

Paratiroid ameliyatından sonra ömür boyu ilaç kullanmak gerekir mi?

Fazla çalışan bezin çıkarılması sonrası diğer sağlıklı bezler görevini sürdürdüğü için çoğu hastada uzun süreli ilaç gerekmez. Ameliyat sonrası dönemde geçici olarak kalsiyum ve D vitamini desteği verilebilir. Tiroid bezinin tamamının alınması durumundaki tiroid hormonu ihtiyacı ise ayrı bir konudur.

Belirti yoksa ameliyat gerekir mi?

Şikâyeti olmayan hastalarda da 50 yaşın altında olmak, kalsiyum düzeyinin yüksek olması veya böbrek (böbrek taşı, böbrek fonksiyonlarında bozulma) ya da kemik (osteoporoz) etkilenmesinin saptanması durumunda genellikle ameliyat önerilir. Ameliyat önerilmeyen hastalarda düzenli kan tahlilleri ve kontrollerle takip yapılır.

İlgili sayfalar

Videolar

Bu konudaki kısa bilgilendirme videomuzu aşağıda izleyebilirsiniz.

Paratiroid Kanseri Hakkında Kısa Bilgilendirme

Randevu ve iletişim

Kalsiyum veya parathormon yüksekliği saptandıysa ya da paratiroid ameliyatı hakkında bilgi almak istiyorsanız İzmir Alsancak’taki muayenehanemize Randevu Al bağlantısından, WhatsApp üzerinden veya İletişim sayfamızdan ulaşabilirsiniz.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurunuz.