Tiroid bezi, boyun ön tarafında gırtlağın hemen önünde yer alan, 15–25 gram ağırlığında, kelebek şeklinde bir organdır. Tiroid bezi tiroid hormonlarını salgılar ve kana verir; bu hormonlar vücudun metabolizmasını düzenler. Tiroid bezinin büyümesine guatr denir. Guatr her yaşta görülebilir ve kadınlarda daha sıktır.
Guatr nedir? Guatr türleri
Bezin büyüme şekline göre diffüz guatr (bezin bütünüyle büyümesi) ya da nodüler guatr (bezin içinde bir veya birden fazla nodül bulunması) söz konusudur. Tiroid fonksiyonlarına göre ise guatr hipertiroidik (fazla hormon salgılayan, toksik), ötiroidik (hormon düzeyleri normal) veya hipotiroidik (az hormon salgılayan) olabilir.
Tiroid nodülü, tiroid bezi içinde oluşan kitlelerdir. Nodüller hakkında ayrıntılı bilgiyi Tiroid Nodülü sayfamızda bulabilirsiniz.
Guatr belirtileri
Guatr çoğu zaman belirgin bir şikâyete yol açmaz ve muayene ya da başka bir nedenle yapılan ultrasonda tesadüfen fark edilir. Belirti verdiğinde şunlar görülebilir:
- Boyunda şişlik veya görünür büyüme
- Yutkunmada güçlük, boğazda baskı ya da takılma hissi
- Büyük guatrlarda, özellikle yatarken belirginleşen nefes darlığı
- Ses değişikliği veya ses kısıklığı (bu durumda ayrıntılı değerlendirme gerekir)
Hipertiroidi (fazla hormon) belirtileri
Tiroid bezi fazla hormon salgılarsa hipertiroidi denir. Bu durumda sinirlilik, fazla iştaha rağmen kilo kaybı, aşırı terleme, ellerde titreme ve çarpıntı görülebilir; bazı hastalarda göz bulguları da oluşabilir.
Hipotiroidi (az hormon) belirtileri
Tiroid bezi normalden daha az hormon salgılarsa hipotiroidi denir. Halsizlik, çabuk yorulma, hareketlerde ve kalp atımında yavaşlama, uyuklama hali, kabızlık, üşüme ve kadınlarda adet düzensizlikleri gibi belirtiler görülebilir.
Guatr neden olur?
- İyot eksikliği: Dünyada guatrın en sık nedenidir. Ülkemizde iyotlu tuz kullanımıyla sıklığı azalmıştır.
- Hashimoto tiroiditi: Bağışıklık sisteminin tiroid bezini etkilediği bir hastalıktır; zamanla hipotiroidiye yol açabilir.
- Graves hastalığı: Bezin bütünüyle büyüdüğü ve fazla hormon salgıladığı bağışıklık sistemi kaynaklı bir hastalıktır.
- Nodül oluşumu: Tiroid bezinde zamanla bir veya birden çok nodül gelişebilir.
- Ailesel yatkınlık: Ailede guatr öyküsü olan kişilerde daha sık görülür. Ayrıntılar için Guatr Hastalığı Genetik midir? yazımıza bakabilirsiniz.
Guatr tanısı nasıl konur?
Tanı; boyun muayenesi, tiroid hormon düzeylerini gösteren kan tahlilleri (TSH, serbest T4, gerekirse tiroid antikorları) ve boyun ultrasonu ile konur. Ultrasonda nodüllerin boyutu ve özellikleri değerlendirilir; kanser riski TI-RADS adı verilen sınıflama sistemiyle derecelendirilir.
Tiroid sintigrafisi her hastada gerekmez; TSH düşük olduğunda, nodülün fazla hormon salgılayıp salgılamadığını (“sıcak nodül”) anlamak için yapılır.
İnce iğne biyopsisi
Ultrason bulguları ve nodülün boyutu gerekli kılıyorsa, ultrason eşliğinde nodülden ince iğne biyopsisi yapılır. Sonuç çoğu zaman iyi huyludur. Bazen biyopsi yeterli hücre içermeyebilir (tanı koydurmayan sonuç) veya belirsiz bir sonuç gelebilir; bu durumda biyopsinin tekrarı ya da ek değerlendirme gerekebilir. Sonuç şüpheli veya kötü huylu olarak gelirse ameliyat önerilir. Ayrıntılar için Tiroid İğne Biyopsisi Nedir? yazımızı okuyabilirsiniz.
Guatr tedavisi
Tedavi; guatrın tipine, büyüklüğüne, hormon durumuna ve biyopsi sonucuna göre planlanır.
Takip
Diffüz guatr, boyutları çok büyük olmadığı ve kozmetik deformite yaratmadığı sürece hastalığın durumuna göre ilaçlı ve ilaçsız olarak periyodik izlem altında tutulur. Küçük, bası yapmayan ve iyi huylu nodüller de düzenli ultrason ve kan tahlilleriyle takip edilebilir.
İlaç tedavisi
Hipertiroidide hormon üretimini azaltan ilaçlar, hipotiroidide ise tiroid hormonu ilacı kullanılır. İlacın türü ve dozu kan tahlillerine göre hekiminiz tarafından belirlenir.
Radyoaktif iyot tedavisi
Fazla hormon salgılayan (toksik) guatr ve nodüllerde, seçilmiş hastalarda radyoaktif iyot tedavisi uygulanabilir. Gebelik ve emzirme döneminde uygulanmaz.
Guatr ameliyatı
Diffüz guatrda tiroid bezi çok büyümüş ve nefes almayı zorlaştırıyorsa veya estetik olarak hastayı rahatsız ediyorsa, nodüler guatrda kanser şüphesi, çevre dokulara bası belirtileri, hipertiroidi veya kozmetik deformite mevcutsa guatr ameliyatı önerilmektedir. Ameliyat genel anestezi altında yapılır ve yaklaşık 2 saat sürer. Ses sinirlerine ve paratiroid bezlerine yakın çalışılan, deneyim gerektiren bir ameliyattır.
Boyundan yapılan estetik bir kesi ile girilerek tüm tiroid dokusunun çıkarılması gerekir. Ameliyat sonrası patolojik incelemede kanser odağı tespit edildiği takdirde tiroidin tamamının çıkmış olması çok önem kazanır. Ameliyat hakkında ayrıntılı bilgiyi Guatr Ameliyatı sayfamızda bulabilirsiniz; ameliyatın gerekip gerekmediği konusunda Guatrı Olan Biri Ameliyat Olmak Zorunda mıdır? yazımıza da bakabilirsiniz.
Ameliyat sırasında ses tellerini hareket ettiren sinirlerin yeri ve işlevi nöromonitörizasyon cihazlarıyla izlenerek korunmaları amaçlanır. Damarların kapatılmasında damar mühürleme (enerji) cihazlarından yararlanılır; bu cihazlar kanama kontrolünü kolaylaştırır ve dikiş gereksinimini azaltabilir.
Guatr ameliyatının riskleri
Her cerrahi işlemde olduğu gibi guatr ameliyatının da riskleri vardır:
- Ses kısıklığı: Ses tellerini hareket ettiren sinir (nervus laryngeus recurrens) ameliyat sırasında etkilenebilir. Geçici ses kısıklığı yaklaşık %3–8 oranında görülür ve çoğu zaman haftalar ya da aylar içinde düzelir; kalıcı ses kısıklığı yaklaşık %1 oranında bildirilmektedir. Çok nadiren her iki sinir birden etkilenebilir; bu durumda solunum güçlüğü oluşabilir ve acil müdahale gerekebilir.
- Kalsiyum düşüklüğü: Tiroid bezinin arkasında kalsiyum dengesini sağlayan paratiroid bezleri bulunur. Ameliyat sırasında bu bezlerin kanlanması etkilenebilir. Geçici kalsiyum düşüklüğü yaklaşık %20–30 oranında görülebilir ve çoğunlukla kalsiyum ve D vitamini desteğiyle düzelir; kalıcı kalsiyum düşüklüğü yaklaşık %1–3 oranında bildirilmektedir.
- Kanama ve yara enfeksiyonu: Nadir görülen diğer risklerdir.
Riskler ameliyat öncesinde sizinle ayrıntılı olarak konuşulur. Ayrıntılı bilgi için Guatr Ameliyatı Riskleri yazımızı okuyabilirsiniz.
Guatr ameliyatı sonrası süreç
- Hastalar genellikle ameliyat sonrası bir gece hastanede kalmakta ve uygun görülürse ertesi gün taburcu edilmektedir; bu süre kişiden kişiye değişebilir.
- Tiroid bezinin tamamı çıkarıldığı için ameliyattan sonra ömür boyu tiroid hormonu ilacı (tablet) kullanmak gerekir; doz, kontrol kan tahlillerine göre ayarlanır.
- Ameliyattan sonra kalsiyum düzeyi takip edilir. Dudak çevresinde ya da parmak uçlarında uyuşma, karıncalanma veya kas kasılması olursa hekiminize haber vermelisiniz.
- Masa başı işlere dönüş çoğu zaman bir hafta içinde mümkündür.
Guatr hakkında röportaj
Op. Dr. Ahmet Önal’ın “Guatr” konulu röportajını aşağıdaki videodan ya da YouTube kanalımızdan izleyebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Guatr kendiliğinden geçer mi?
Guatrın nedenine ve tipine göre değişir. Hormon bozukluğuna bağlı bazı guatrlar ilaç tedavisiyle küçülebilir veya büyümesi durabilir; nodüler guatr ise genellikle kendiliğinden kaybolmaz. Küçük ve iyi huylu guatrlar düzenli kontrollerle izlenebilir.
Her guatr ameliyat gerektirir mi?
Hayır. Ameliyat; kanser şüphesi, nefes alma veya yutkunmayı zorlaştıran bası belirtileri, ilaçla kontrol edilemeyen hipertiroidi ya da belirgin kozmetik şikâyet varlığında önerilir. Diğer durumlarda takip veya ilaç tedavisi yeterli olabilir.
Tiroid nodülü kanser midir?
Tiroid nodüllerinin büyük çoğunluğu iyi huyludur. Kanser riski ultrason özelliklerine göre değerlendirilir ve gerekli görülen nodüllere ince iğne biyopsisi yapılır.
Guatr ameliyatından sonra ilaç kullanmak gerekir mi?
Evet. Tiroid bezinin tamamı çıkarıldığı için vücudun ihtiyacı olan hormonu karşılamak üzere ömür boyu tiroid hormonu ilacı kullanmak gerekir. İlacın dozu kontrol kan tahlillerine göre ayarlanır.
Guatr ameliyatından sonra ses kısıklığı olur mu?
Geçici ses kısıklığı yaklaşık %3–8 oranında görülebilir ve çoğu zaman haftalar ya da aylar içinde düzelir. Kalıcı ses kısıklığı yaklaşık %1 oranında bildirilmektedir.
Guatr ameliyatından sonra ne zaman işe dönebilirim?
Hastalar çoğunlukla ertesi gün taburcu olur. Masa başı işlere dönüş çoğu zaman bir hafta içinde mümkündür; size uygun süreyi hekiminiz belirler.
Videolar
Bu konudaki kısa bilgilendirme videolarımızı aşağıda izleyebilirsiniz.
İletişim
Guatr ve tiroid nodülü şikâyetleriniz için İzmir Alsancak’taki muayenehanemizde değerlendirme yapılmaktadır. Bilgi almak için 0553 026 51 51 numaralı telefondan arayabilir veya WhatsApp üzerinden yazabilirsiniz. Adres ve ulaşım bilgileri için İletişim sayfamıza bakabilirsiniz.
Sonuçlar kişiden kişiye farklılık gösterebilir; tanı ve tedavi için hekiminize başvurunuz.