Hemoroid (basur, mayasıl) toplumda yaygın olarak rastlanan bir hastalıktır. Makat kanalında herkeste doğal olarak bulunan ve “hemoroidal yastık” adı verilen damarlı dokular, zamanla genişleyip aşağı doğru kayarak şikâyet oluşturduğunda hemoroid olarak adlandırılır. Halk arasında makatta oluşan bir tür varis olarak bilinse de gerçek bir varis değildir.
İç hemoroid ve dış hemoroid
İç hemoroid, makat kanalının içinde, ağrıya duyarsız bölgede gelişir; genellikle ağrısız kanama ve dışarı sarkma ile kendini gösterir. Dış hemoroid ise makat ağzında, deri altında yer alır; kaşıntı, şişlik ve temizlik güçlüğüne yol açabilir.
Tromboze dış hemoroid
Dış hemoroid içinde pıhtı oluşmasıdır. Makat ağzında aniden ortaya çıkan, sert ve ağrılı bir şişlik şeklinde görülür. Şikâyetler genellikle birkaç gün içinde azalmaya başlar. İlk günlerde (yaklaşık 72 saat içinde) başvuran hastalarda pıhtının boşaltılması değerlendirilebilir; daha sonra başvuranlarda ılık oturma banyosu ve ilaç tedavisi çoğunlukla yeterlidir.
Hemoroid neden oluşur?
Kabızlık, ishal, gebelik, doğum, alkol alışkanlığı ve tuvalette uzun zaman geçirme gibi çeşitli sebeplerle makatta artan kan basıncını dengelemek için genişleyen bu damarlar zamanla makat dışına doğru sürüklenir ve dışkılama esnasında dışarı doğru sarkmaya başlarlar. Oluşum süreci hakkında Hemoroid (Basur) Nasıl Oluşur? yazımızı okuyabilirsiniz.
Hemoroidin belirtileri
- Dışkılama sırasında veya sonrasında parlak kırmızı renkli kanama
- Makattan dışarı sarkan, ele gelen memeler
- Kaşıntı, ıslaklık ve yeterli temizlenememe hissi
- Makatta dolgunluk; pıhtı oluştuğunda ani başlayan ağrılı şişlik
Makattan kanama yalnızca hemoroide bağlı olmayabilir; anal fissür (makat çatlağı), polip veya bağırsak tümörleri de kanamaya yol açabilir. Bu nedenle kanama şikâyeti olan herkesin muayene edilmesi önemlidir. Bu konuda Hemoroid Kansere Dönüşür mü? yazımıza göz atabilirsiniz.
Alarm bulguları ve kolonoskopi
Kanamanın dışkıyla karışık ya da koyu renkli olması, dışkılama alışkanlığında değişiklik, açıklanamayan kilo kaybı, kansızlık (anemi), ailede kalın bağırsak kanseri öyküsü veya ileri yaş durumlarında hemoroid tanısıyla yetinilmez; kolonoskopi gibi ileri tetkikler gerekebilir.
Hemoroidin evreleri (sınıflama)
Hemoroid dört farklı şekilde görülür. Evrenin nasıl belirlendiğini Hemoroidin Evresi Nasıl Anlaşılır? yazımızda anlattık.
1. derece
Makatın içinde dışarı sarkmayan hafif kabarık şekildedir. Arada yüzeyi tahriş olduğunda kanama yapabilir. Bunun dışında şikâyet oluşturmaz.
2. derece
Dışkılama ve ıkınma sırasında dışarı doğru çıkan memeler vardır. Hasta eliyle hissedebilir. Kalkınca kendiliğinden içeri girerler. Kanama ve ağrı şikâyeti yapabilir.
3. derece
Dışkılama ve ıkınma sırasında dışarı doğru çıkan memeler kendiliğinden içeri girmez. Ancak parmaklar yardımıyla içeri itilir. Kanama sık görülür. Ayrıca ağrı, kaşıntı, dolgunluk ve ıslaklık şikâyetleri vardır.
4. derece
Hiçbir şekilde geri itilemeyen memeler mevcuttur. İleri evre durumlarda görülür. Ciddi kanama, ağrı, yeterli temizlenememe gibi yaşam konforunu bozan şikâyetler oluşur.
Hemoroid tedavisi
Tedavi, hemoroidin evresine ve şikâyetlere göre planlanır. 1. ve 2. derece hemoroid hastaları koruyucu önlemler ve ilaç tedavisinden genellikle yarar görür; bu evrelerde gerektiğinde lastik bant ligasyonu uygulanabilir. 3. ve 4. derece hemoroidlerde ise ameliyat ve diğer cerrahi yöntemler gündeme gelir.
Aşağıda bu yöntemler hakkında genel bilgi verilmiştir.
Koruyucu önlemler
- Düzenli tuvalete gitmek ve tuvalette uzun zaman geçirmemek.
- Tuvalet sonrası çıkan memeleri el ile içeri itmek.
- Posalı beslenmek: Meyve, sebze, baklagil ve tam tahıl ağırlıklı beslenerek günde 25–30 g lif almak. Bol su içmek (hekiminizin önerdiği miktarda).
- Günde en az 2 kez ılık suya oturma banyosu yapmak.
Beslenme önerileri için Hemoroid ve Beslenme, günlük öneriler için Hemoroid İçin Çözümler ve Öneriler yazılarımızı okuyabilirsiniz.
Medikal (ilaç) tedavi
- Krem ve pomad uygulanması.
- Ağızdan flebotropik ilaçlar (hemoroidal damar ağlarında basıncı azaltır).
- Kabızlık giderici ilaçlar.
Girişimsel ve cerrahi tedavi
Koruyucu önlemler ve ilaç tedavisinden yarar görmeyen hastalarda girişimsel yöntemler ya da ameliyat gerekebilir. 3. ve 4. derece hemoroidlerde ameliyat ve diğer yöntemler gündeme gelir. Uygun yöntem muayene sonrasında hastanın durumuna göre belirlenir.
Lastik bant ligasyonu
1. ve 2. derece hemoroidlerde kullanılan, muayenehane koşullarında ve anestezi gerektirmeden uygulanan bir yöntemdir. Hemoroid memesinin kökü özel bir lastik bantla bağlanır; kanlanması azalan doku yaklaşık bir hafta içinde bantla birlikte düşer. Gerekirse birkaç seans halinde tekrarlanabilir. İşlem sonrasında hafif ağrı, dolgunluk hissi veya az miktarda kanama olabilir.
Hemoroidektomi
Eskiden beri kullanılan ameliyat yöntemi hemoroid memesinin çıkarılması (hemoroidektomi) işlemidir. Bu yöntem günümüzde damar mühürleme (enerji) cihazları yardımıyla da uygulanabilmektedir.
Longo tekniği (stapler)
Dairesel zımbalı bir dikiş sistemi (stapler) ile yapılan bu işlemde, sarkan hemoroidal doku yukarı doğru asılarak yerine sabitlenir. Uygun hastalarda makat mukozasının sarkmasında da kullanılabilir.
Lazer hemoroidoplasti (LHP)
Lazer hemoroidoplasti, uygun hastalarda uygulanabilen, dışarıdan kesi yapılmadan gerçekleştirilen bir yöntemdir. Hemoroid dokusu içine yerleştirilen ince bir lazer probu ile uygulanır; ameliyat sonrası ağrı genellikle daha azdır.
LHP ince fiberoptik bir lazer ucu kullanılarak gerçekleştirilir. Fiber optik uç hemoroide kontrollü radyal (dairesel) lazer ışını uygular. Lazer enerjisi hemoroidal damarlarda ve bağ dokusunda kontrollü bir ısı etkisi oluşturur.
Bu etki, hemoroidal yastıkları besleyen damarların daralmasına ve hemoroid dokusunun küçülmesine yol açar. İyileşme sürecinde doku bağırsak duvarına tutunur ve dışarı sarkması azalır.
İşlem spinal (belden) veya genel anestezi altında yapılır ve hastalar çoğunlukla aynı gün taburcu olur. Çoğu hasta birkaç gün içinde günlük yaşamına dönebilir.
Gebelikte hemoroid
Gebelikte artan karın içi basıncı, hormonal değişiklikler ve kabızlık nedeniyle hemoroid sık görülür; şikâyetler doğum sırasında ve sonrasında da artabilir. Bu dönemde tedavi çoğunlukla posalı beslenme, yeterli sıvı alımı, kabızlığın önlenmesi, ılık oturma banyosu ve hekim önerisiyle kullanılan kremlerle yapılır. Ameliyat genellikle doğum sonrasına bırakılır. Hamilelikte hemoroid tedavisi ile ilgili videomuzu aşağıdaki Videolar bölümünde izleyebilirsiniz.
Hemoroid hakkında röportaj
Op. Dr. Ahmet Önal’ın “Hemoroid” konulu röportajını aşağıdaki videodan izleyebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Hemoroid kendiliğinden geçer mi?
Özellikle 1. ve 2. derece hemoroidlerde şikâyetler; düzenli tuvalet alışkanlığı, posalı beslenme (günde 25–30 g lif), bol su (hekiminizin önerdiği miktarda) ve ılık oturma banyosu gibi koruyucu önlemler ile ilaç tedavisiyle genellikle azalır. Gerekirse bu evrelerde lastik bant ligasyonu da uygulanabilir. Memeler dışarı sarkıyor ve kendiliğinden içeri girmiyorsa (3. ve 4. derece) ameliyat ve diğer yöntemler gerekebilir.
Makattan kan gelmesi her zaman hemoroid midir?
Hayır. Makattan kanama anal fissür, polip veya bağırsak tümörleri gibi başka hastalıkların da belirtisi olabilir. Bu nedenle kanama şikâyeti olan kişilerin muayene edilmesi ve gerekirse ileri tetkik yapılması önemlidir.
Hemoroid kansere dönüşür mü?
Hemoroid, makattaki damarların genişlemesidir ve kendisi kansere dönüşmez. Ancak benzer şikâyetler başka hastalıklarda da görülebileceği için muayene ihmal edilmemelidir. Ayrıntılar için Hemoroid Kansere Dönüşür mü? yazımıza bakabilirsiniz.
Hangi durumda hemoroid ameliyatı gerekir?
Koruyucu önlemler ve ilaç tedavisinden yarar görmeyen hastalarda ve 3. veya 4. derece hemoroidlerde ameliyat gerekebilir. 1. ve 2. derece hemoroidlerde ise ameliyat yerine lastik bant ligasyonu uygulanabilir. Hangi yöntemin uygun olduğu muayene sonrasında hastanın durumuna göre belirlenir.
Lazer hemoroidoplasti (LHP) sonrasında ne zaman işe dönebilirim?
LHP spinal (belden) veya genel anestezi altında yapılır ve hastalar çoğunlukla aynı gün taburcu olur. Çoğu hasta birkaç gün içinde günlük yaşamına dönebilir; size uygun süreyi hekiminiz belirler.
Videolar
Bu konudaki kısa bilgilendirme videolarımızı aşağıda izleyebilirsiniz.
İletişim
Hemoroid şikâyetleriniz için İzmir Alsancak’taki muayenehanemizde değerlendirme yapılmaktadır. Bilgi almak için 0553 026 51 51 numaralı telefondan arayabilir veya WhatsApp üzerinden yazabilirsiniz. Adres ve ulaşım bilgileri için İletişim sayfamıza bakabilirsiniz.
Sonuçlar kişiden kişiye farklılık gösterebilir; tanı ve tedavi için hekiminize başvurunuz.