Ortalama her 10 erişkinden birinde safra kesesi taşı (kolelitiazis) bulunur. Safra kesesi taşı olanların büyük çoğunluğunda (%70–80) belirgin şikâyet yoktur. Bunlara “sessiz taş” denir ve çoğunlukla başka nedenlerle yapılan tetkikler sırasında tesadüfen saptanırlar.
Safra kesesi taşı neden oluşur?
Safra kesesi taşları; safradaki kolesterol veya bilirubinin aşırı yoğunlaşarak çökmesi (safranın aşırı doymuş hale gelmesi) ve safra kesesinin yeterince kasılıp boşalamaması sonucunda oluşur. Taşların büyük bölümü kolesterol içeriklidir. Taş oluşumunda ailesel/genetik yatkınlık da rol oynar.
Safra kesesi taşı kimlerde daha sık görülür?
- Kadınlarda ve 40 yaş üzerindeki kişilerde
- Fazla kilolu kişilerde ve hızlı kilo verenlerde
- Gebelikte ve östrojen içeren ilaç kullananlarda
- Ailesinde safra kesesi taşı olanlarda
- Diyabet gibi bazı metabolik hastalıklarda
Ayrıntılar için Safra Kesesi Taşı Kimlerde Olur? yazımızı okuyabilirsiniz.
Safra kesesi taşının belirtileri
Safra kesesi taşlarının en önemli bulgusu, karın sağ üst kısmında veya midenin üst bölgesinde oluşan ve sırta ya da sağ omuza vurabilen ağrılardır. Ağrı sıklıkla yağlı ve ağır yemeklerden sonra başlar; bulantı ve kusma eşlik edebilir.
Ateş, gözlerde ve ciltte sararma (sarılık) veya saatlerce geçmeyen şiddetli karın ağrısı olursa beklemeden hekime ya da acil servise başvurulmalıdır.
Belirtiler hakkında ayrıntılı bilgi için Safra Kesesi Taşlarının Belirtileri Nelerdir? yazımıza bakabilirsiniz.
Safra kesesi taşı hangi sorunlara yol açabilir?
Safra kesesi taşları kesenin ağzını tıkayarak kolesistit adını verdiğimiz iltihaplanmaya yol açabilir (Safra Kesesi İltihabı Nedir?). Küçük taşlar ana safra kanalına düşüp burada tıkanıklığa yol açarak safranın kana karışmasına neden olabilir ve tıkanma sarılığı meydana getirebilir. Yine safra kesesindeki küçük taşların ana safra kanalının alt ucunda pankreas bezine ait kanalı tıkaması sonucu pankreatit adı verilen pankreas iltihabı oluşabilir; çoğu hastada hafif seyretmekle birlikte ağır vakalarda hayatı tehdit edebilen ciddi bir hastalıktır.
Safra kesesi kanseri olan hastaların büyük çoğunluğunda (yaklaşık %70–90) kesede taş bulunur. Bu durum safra kesesi taşları ile safra kesesi kanseri arasında bir ilişki olduğunu gösterir; ancak safra kesesi kanseri nadir bir hastalıktır ve taşı olan kişilerin çok küçük bir bölümünde gelişir.
Safra kesesi taşı tanısı nasıl konur?
- Karın ultrasonu: Safra kesesi taşının tanısında ilk ve en sık kullanılan yöntemdir.
- Kan tahlilleri: Karaciğer fonksiyon testleri, bilirubin ve pankreas enzimleri; iltihap, sarılık veya pankreatit şüphesinde istenir.
- MR kolanjiyografi (MRCP): Ana safra kanalında taş şüphesi olduğunda kullanılır. Kanalda taş saptanırsa, endoskopik yöntemle (ERCP) taşın çıkarılması gerekebilir.
Sessiz safra kesesi taşında takip
Şikâyet yapmayan (sessiz) safra kesesi taşlarında genellikle ameliyat gerekmez; kişi düzenli olarak takip edilir. Belirti ortaya çıkarsa tedavi planlanır. Çok büyük taşlar veya kesede eşlik eden polip gibi bazı özel durumlarda, şikâyet olmasa da ameliyat önerilebilir.
Safra kesesi taşı tedavisi
Belirti veren safra kesesi taşının tedavisi kolesistektomi, yani safra kesesinin içindeki taşlarla birlikte ameliyatla çıkarılmasıdır. Kolesistektomi sonucunda hem safra kesesi taşı çıkarılmış hem de tekrar taş oluşturabilecek kese ortadan kaldırılmış olur. Bunun için eskiden beri karın kesisi ile yapılan klasik açık ameliyat yöntemi mevcuttur; günümüzde ise safra kesesi taşına bağlı şikâyeti olan hastaların tedavisinde standart yöntem laparoskopik kolesistektomi (kapalı ameliyat) olarak kabul edilir.
İlaçla taş eritme tedavisi yalnızca seçilmiş küçük kolesterol taşlarında denenebilir; etkisi sınırlıdır ve ilaç bırakıldığında taşlar sıklıkla tekrarlar. Ayrıntılar için Safra Kesesi Taşı Ameliyatsız Olur mu? yazımıza bakabilirsiniz.
Laparoskopik kolesistektomi (kapalı ameliyat)
Laparoskopik kolesistektomi 1990’lardan itibaren kullanılan bir ameliyat yöntemidir. Genel anestezi altında karına açılan küçük deliklerden içeri sokulan çeşitli aletler ve kamera yardımıyla, ekrandan izlenerek safra kesesinin çıkarılması işlemidir. Uygun hastalarda tek delikten de gerçekleştirilir. Ortalama 45 dakika–1 saat sürer. Karın duvarında büyük bir kesi olmadığından ameliyat sonrası ağrı daha az, iyileşme daha hızlıdır.
Ameliyattan sonra aynı gün sıvı gıdaya başlanır ve hastalar genellikle ertesi gün taburcu olur. Kişilerin çoğu yaklaşık 1 hafta içinde günlük yaşamına ve masa başı işlerine dönebilir. Ameliyat ve iyileşme süreci hakkında ayrıntılı bilgiyi Safra Kesesi Ameliyatı sayfamızda bulabilirsiniz.
Safra kesesi taşı hakkında röportaj
Op. Dr. Ahmet Önal’ın “Safra Kesesi Taşı” konulu röportajını aşağıdaki videodan ya da YouTube kanalımızdan izleyebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Safra kesesi taşı ameliyatsız tedavi edilebilir mi?
İlaçla taş eritme tedavisi yalnızca seçilmiş küçük kolesterol taşlarında denenebilir; etkisi sınırlıdır ve ilaç bırakıldığında taşlar sıklıkla tekrarlar. Belirti veren safra kesesi taşının tedavisi, safra kesesinin taşlarla birlikte çıkarılmasıdır.
Sessiz safra kesesi taşı ameliyat edilmeli mi?
Şikâyet yapmayan taşlarda genellikle ameliyat gerekmez ve düzenli takip yeterlidir. Belirti ortaya çıkarsa veya bazı özel durumlarda (örneğin çok büyük taşlar ya da eşlik eden polip) ameliyat önerilebilir.
Safra kesesi alındıktan sonra yaşam nasıl olur?
Safra kesesi alındıktan sonra karaciğerde üretilen safra doğrudan bağırsağa akar. Ömür boyu sürecek özel bir perhiz genellikle gerekmez; ilk haftalarda yağlı ve ağır yemeklerden kaçınmak önerilir.
Safra kesesi ameliyatından sonra ne zaman işe dönebilirim?
Ameliyattan sonra aynı gün sıvı gıdaya başlanır ve hastalar genellikle ertesi gün taburcu olur. Kişilerin çoğu yaklaşık 1 hafta içinde günlük yaşamına ve masa başı işlerine dönebilir.
Safra kesesi taşı kansere yol açar mı?
Safra kesesi kanseri olan hastaların büyük çoğunluğunda kesede taş bulunur; ancak safra kesesi kanseri nadir bir hastalıktır ve taşı olan kişilerin çok küçük bir bölümünde gelişir.
Videolar
Bu konudaki kısa bilgilendirme videolarımızı aşağıda izleyebilirsiniz.
İletişim
Safra kesesi taşı şikâyetleriniz için İzmir Alsancak’taki muayenehanemizde değerlendirme yapılmaktadır. Bilgi almak için 0553 026 51 51 numaralı telefondan arayabilir veya WhatsApp üzerinden yazabilirsiniz. Adres ve ulaşım bilgileri için İletişim sayfamıza bakabilirsiniz.
Sonuçlar kişiden kişiye farklılık gösterebilir; tanı ve tedavi için hekiminize başvurunuz.