Kalsiyum Yüksekliği Neden Olur? Paratiroid Bezleriyle İlişkisi

Rutin bir kan tahlilinde kalsiyum değerinin yüksek çıkması oldukça sık karşılaşılan bir durumdur ve çoğu zaman hiçbir şikâyet olmadan fark edilir. Kalsiyum yüksekliği (hiperkalsemi) bir hastalığın adı değil, bir bulgudur; önemli olan nedeninin doğru şekilde araştırılmasıdır. Bu yazıda kalsiyum yüksekliğinin en sık nedenlerini, hangi testlerin yapıldığını ve paratiroid bezlerinin bu tablodaki yerini anlattık.

Kalsiyum Vücutta Nasıl Dengelenir?

Kalsiyum kemiklerin yapısında, kasların ve sinirlerin çalışmasında ve kalbin düzenli atımında görev alan temel bir mineraldir. Kandaki kalsiyum düzeyini başlıca, boynumuzda tiroid bezinin arka yüzünde bulunan dört küçük paratiroid bezinin salgıladığı paratiroid hormonu (PTH) ve D vitamini düzenler.

Normalde kalsiyum düştüğünde PTH artar, kalsiyum yükseldiğinde ise PTH baskılanır. Bu denge bozulduğunda kalsiyum yükselebilir. Kalsiyumun normal aralığı laboratuvardan laboratuvara biraz farklılık gösterir; bu nedenle sonucunuzu tahlil raporundaki referans aralığına ve albümin düzeyine göre değerlendirmek gerekir. Kan alınmadan önce aç olup olmamak, sıvı kaybı ve kullanılan takviyeler de sonucu etkileyebilir; bu yüzden tek bir yüksek değer üzerinden karar verilmez ve tahlil genellikle tekrarlanır.

Kalsiyum Yüksekliğinin En Sık Nedenleri

Kalsiyum yüksekliği vakalarının yaklaşık %90’ından iki durum sorumludur: primer hiperparatiroidi ve kanser ile ilişkili kalsiyum yüksekliği.

• Primer hiperparatiroidi: Paratiroid bezlerinden birinin ya da birkaçının gereğinden fazla PTH salgılamasıdır. Çoğu hastada tek bir bezdeki iyi huylu büyüme (paratiroid adenomu) sorumludur. Kendini iyi hisseden ve tahlilde tesadüfen kalsiyumu yüksek bulunan kişilerde en sık neden budur.
• Kanser ile ilişkili kalsiyum yüksekliği: Daha çok hastanede yatan ve bilinen bir kanser hastalığı olan kişilerde görülür; kalsiyum genellikle daha yüksektir ve şikâyetler daha belirgindir.

Daha az sık görülen diğer nedenler şunlardır:

• Aşırı D vitamini veya kalsiyum takviyesi kullanımı
• Bazı ilaçlar (tiyazid grubu idrar söktürücüler, lityum)
• Sıvı kaybı (dehidratasyon) ve uzun süreli hareketsizlik
• Sarkoidoz gibi bazı granülomatöz hastalıklar
• Ailesel hipokalsiürik hiperkalsemi (FHH): Kalıtsal ve genellikle tedavi gerektirmeyen bir durumdur; idrar kalsiyumunun düşük olmasıyla primer hiperparatiroididen ayrılır.

Kalsiyum Yüksekliği Hangi Belirtileri Verir?

Hafif kalsiyum yüksekliği olan kişilerin çoğunda belirgin bir şikâyet yoktur. Bazı kişilerde ise şu belirtiler görülebilir:

• Halsizlik, çabuk yorulma, odaklanma güçlüğü
• Sık idrara çıkma ve çok su içme isteği
• Kabızlık, iştahsızlık, bulantı
• Böbrek taşı
• Kemik erimesi (osteoporoz) ve kırık riskinde artış

Kalsiyum çok yükseldiğinde kusma, belirgin kas güçsüzlüğü, bilinç bulanıklığı ve kalp ritim bozuklukları gelişebilir. Bu durum acil tedavi gerektirir; böyle şikâyetlerde vakit kaybetmeden en yakın acil servise başvurun.

Kalsiyum Yüksek Çıktığında Hangi Testler Yapılır?

İlk adım, kalsiyum yüksekliğinin tekrar edilen bir tahlille doğrulanmasıdır. Ardından nedeni ortaya koymak için şu testler istenir:

• PTH (paratiroid hormonu): Temel testtir. Kalsiyum yüksekken PTH’nin yüksek veya baskılanmamış (normal) olması primer hiperparatiroidiyi düşündürür. PTH baskılanmışsa paratiroid dışı nedenler araştırılır.
• D vitamini, fosfor ve böbrek fonksiyon testleri
• 24 saatlik idrarda kalsiyum: Böbrek taşı riskini değerlendirmek ve FHH’yi ayırt etmek için kullanılır.
• Kemik yoğunluğu ölçümü (DXA) ve böbrek ultrasonu: Hastalığın kemik ve böbrekler üzerindeki etkisini gösterir.

Tanı kan ve idrar testleriyle konur. Boyun ultrasonu ve sintigrafi (MIBI) gibi görüntüleme yöntemleri tanı koymak için değil, ameliyat kararı verildikten sonra büyümüş paratiroid bezinin yerini bulmak için kullanılır. Görüntülemede bez gösterilemese bile ameliyat seçeneği ortadan kalkmaz.

Paratiroid Kaynaklı Kalsiyum Yüksekliğinde Tedavi

Primer hiperparatiroidinin kalıcı tedavisi, hastalıklı paratiroid bezinin cerrahi olarak çıkarılmasıdır. Uluslararası kılavuzlar şikâyeti olan tüm hastalarda ameliyatı önerir. Şikâyeti olmayan hastalarda ise aşağıdakilerden birinin bile bulunması ameliyat için yeterli kabul edilir:

• Kan kalsiyumunun normal üst sınırın 1 mg/dL’den fazla üzerinde olması
• Kemik yoğunluğunda osteoporoz düzeyinde azalma (T skoru −2,5 veya altı) ya da omurga kırığı
• Böbrek fonksiyonlarında azalma (eGFR 60 mL/dk altı), böbrek taşı veya idrarda yüksek kalsiyum atılımı
• 50 yaşın altında olmak

Bu kriterleri taşımayan hastalarda da hasta ve hekimin birlikte karar vermesiyle ameliyat bir seçenek olabilir; ameliyat yapılmayan hastalar ise düzenli tahlillerle izlenir.

Ameliyat öncesi görüntülemede tek bir büyümüş bez gösterildiğinde, yalnızca o bezin küçük bir kesiden çıkarıldığı hedefe yönelik (odaklanmış) paratiroidektomi uygulanabilir. Ameliyat sırasında kanda PTH ölçülerek (intraoperatif PTH) hastalıklı bezin çıkarıldığı ve başka bir bezin sorun yaratmadığı doğrulanır. Hastanede kalış genellikle 1 gündür ve çoğu hasta yaklaşık bir hafta içinde işine dönebilir. Ameliyattan sonra el, ayak veya dudak çevresinde karıncalanma olursa hekiminize haber vermeniz gerekir; bu durum kalsiyumun düştüğünü gösterebilir.

Paratiroid bezleri tiroid bezine çok yakın olduğundan değerlendirme sırasında tiroid de incelenir. Tiroidde nodül saptanırsa Tiroid Nodülü ve Guatr sayfalarımız size yol gösterebilir.

Sık Sorulan Sorular

Kalsiyum yüksekliği tehlikeli midir?

Hafif kalsiyum yüksekliği çoğu zaman belirti vermez, ancak uzun dönemde böbrek taşı ve kemik erimesine yol açabilir. Kalsiyumun çok yükseldiği ve kusma, bilinç bulanıklığı veya belirgin güçsüzlük olan durumlar ise acil tedavi gerektirir.

Kalsiyum yüksekliği kendiliğinden geçer mi?

İlaç, aşırı D vitamini kullanımı veya sıvı kaybına bağlı kalsiyum yüksekliği, neden ortadan kalktığında düzelebilir. Paratiroid adenomuna bağlı kalsiyum yüksekliği ise kendiliğinden geçmez; kalıcı tedavisi cerrahidir.

Kalsiyum yüksekliğinde hangi doktora gidilir?

İlk değerlendirme iç hastalıkları veya endokrinoloji uzmanı tarafından yapılabilir. Paratiroid kaynaklı olduğu anlaşıldığında ve ameliyat düşünüldüğünde, paratiroid cerrahisinde deneyimli bir genel cerrah ile görüşülmesi önerilir.

Kalsiyum yüksekse süt ürünlerini bırakmak gerekir mi?

Primer hiperparatiroidide besinlerle alınan kalsiyumu kısıtlamak genellikle önerilmez. Ancak hekiminiz önermedikçe ek kalsiyum ve yüksek doz D vitamini takviyesi kullanmamanız, gün içinde yeterli sıvı almanız uygundur.

Paratiroid adenomu kanser midir?

Hayır. Paratiroid adenomu iyi huylu bir büyümedir. Paratiroid kanseri ise oldukça nadirdir.

Paratiroid ameliyatı sonrası kalsiyum normale döner mi?

Hastalıklı bezin başarıyla çıkarılmasından sonra kalsiyum düzeyi çoğu hastada kısa sürede normale döner. Ameliyattan sonra kalsiyum ve PTH düzeyleri kontrol tahlilleriyle izlenir.

İletişim

Tahlilinizde kalsiyum veya PTH yüksekliği saptandıysa İzmir Alsancak’taki muayenehanemizde değerlendirme yapılmaktadır. Bilgi almak için 0553 026 51 51 numaralı telefondan arayabilir veya WhatsApp üzerinden yazabilirsiniz. Adres ve ulaşım bilgileri için İletişim sayfamıza bakabilirsiniz.

Sonuçlar kişiden kişiye farklılık gösterebilir; tanı ve tedavi için hekiminize başvurunuz.